Na kontach bankowych mieszkańców Unii Europejskiej znajduje się około 10 bilionów euro oszczędności. Komisja Europejska uważa, że zbyt duża część tego kapitału pozostaje w depozytach, zamiast pracować na rynku kapitałowym i finansować rozwój europejskich przedsiębiorstw.

W unijnych dokumentach nie znajdziemy zapowiedzi odebrania oszczędności. Znajdziemy jednak bardzo wyraźny cel: stworzenie systemu, który będzie zachęcał Europejczyków do przenoszenia pieniędzy z tradycyjnych rachunków bankowych do funduszy, akcji, obligacji i produktów emerytalnych.

Bruksela chce „uruchomić” oszczędności

W marcu 2025 roku Komisja Europejska przedstawiła strategię Savings and Investments Union, czyli Unię Oszczędności i Inwestycji. Jej oficjalnym celem jest poprawienie sposobu, w jaki europejski system finansowy kieruje prywatne oszczędności do produktywnych inwestycji.

Argument Komisji jest prosty. Depozyty są bezpieczne i łatwo dostępne, ale zazwyczaj przynoszą niższy zwrot niż inwestycje na rynku kapitałowym. Jeżeli część pieniędzy trafi do europejskich firm, ma to zwiększyć ich dostęp do finansowania, innowacyjność i konkurencyjność wobec Stanów Zjednoczonych oraz Chin.

Sama idea nie musi być zła. Inflacja potrafi realnie zmniejszać wartość pieniędzy trzymanych na nieoprocentowanym koncie, a dostęp do tańszych funduszy indeksowych, obligacji i kont inwestycyjnych może działać na korzyść obywateli.

Problem zaczyna się wtedy, gdy polityczna zachęta łączy się z regulacjami, które zmniejszają liczbę dostępnych alternatyw. Wówczas pytanie nie brzmi już tylko: „Czy inwestowanie jest korzystne?”, ale również: „Kto będzie decydował, gdzie i na jakich warunkach możemy korzystać z własnego kapitału?”

CRD VI zmienia zasady współpracy z bankami spoza UE

Drugim elementem tej układanki jest dyrektywa CRD VI. Od 11 stycznia 2027 roku banki i niektóre duże firmy inwestycyjne z państw trzecich będą musiały posiadać odpowiednio autoryzowany oddział w danym państwie UE albo świadczyć usługi przez licencjonowany podmiot unijny, jeżeli chcą oferować mieszkańcom Unii podstawowe usługi bankowe.

Do usług objętych regulacją należą przede wszystkim:

• przyjmowanie depozytów i innych środków podlegających zwrotowi,
• udzielanie kredytów i pożyczek,
• udzielanie gwarancji i zobowiązań finansowych.

W praktyce może to oznaczać, że część banków z Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych, Szwajcarii, Singapuru lub innych państw będzie musiała zmienić sposób obsługi klientów znajdujących się w UE. Niektóre instytucje utworzą lokalne struktury, inne ograniczą dostęp do produktów, a jeszcze inne mogą całkowicie zrezygnować z obsługi tej grupy klientów.

Czego CRD VI nie robi?

Przepisy przewidują również wyjątek dotyczący tak zwanej wyłącznej inicjatywy klienta. Jeżeli klient sam zwraca się do banku spoza UE o konkretną usługę, wymóg posiadania unijnego oddziału może nie mieć zastosowania.

Ten wyjątek nie daje jednak bankowi pełnej swobody. Zagraniczna instytucja nie może wykorzystać jednego zapytania klienta jako pretekstu do aktywnego oferowania mu kolejnych, niezwiązanych produktów. Szczegóły będą również zależeć od przepisów wdrażających dyrektywę w poszczególnych państwach.

Formalnie nie ma konfiskaty. Praktycznie system może być coraz ciaśniejszy

Nie ma obecnie podstaw, aby twierdzić, że Unia Europejska przygotowuje bezpośrednią konfiskatę 10 bilionów euro oszczędności. Taki nagłówek byłby niezgodny z faktami.

Nie oznacza to jednak, że obawy dotyczące kierunku zmian są całkowicie bezpodstawne. Instytucje europejskie chcą równocześnie:

• skierować więcej prywatnych oszczędności na europejski rynek kapitałowy,
• zwiększyć udział obywateli w funduszach, akcjach i produktach emerytalnych,
• ujednolicić nadzór nad rynkiem finansowym,
• wzmocnić europejskie instytucje i firmy,
• objąć zagraniczne banki świadczące usługi w UE lokalnym nadzorem.

Każdy z tych elementów można uzasadnić bezpieczeństwem, ochroną konsumentów albo konkurencyjnością gospodarki. Łącznie prowadzą one jednak do systemu, w którym coraz większa część usług finansowych mieszkańców UE znajduje się w ramach jednego obszaru regulacyjnego.

Nie trzeba zabierać ludziom pieniędzy, aby ograniczyć ich finansową swobodę. Czasami wystarczy stopniowo zmniejszać liczbę dostępnych alternatyw.

Czy konto w Azji może być planem awaryjnym?

Posiadanie legalnego rachunku bankowego w innym regionie świata może stanowić element dywersyfikacji. Nie powinno być jednak przedstawiane jako prosty sposób na „ucieczkę z systemu”, ponieważ w praktyce zagraniczna bankowość wiąże się z szeregiem wymogów i kosztów.

Wyjazd do Azji może być okazją do poznania lokalnego rynku, ale sam pobyt turystyczny zazwyczaj nie gwarantuje otwarcia konta. Bank może wymagać prawa pobytu, lokalnego adresu, numeru podatkowego, potwierdzenia zatrudnienia lub działalności oraz dokumentów pokazujących źródło pochodzenia pieniędzy.

Przed otwarciem rachunku należy sprawdzić:

1. Czy bank obsługuje nierezydentów.
   Nie każdy bank przyjmuje klientów bez lokalnego pobytu lub związku gospodarczego z krajem.
2. Jak działa ochrona depozytów.
   Limit gwarancji może być niższy niż w UE albo obejmować tylko wybrane rodzaje rachunków.
3. Czy kraj uczestniczy w CRS.
   Należy zakładać, że informacje o rachunku mogą zostać przekazane państwu rezydencji podatkowej.
4. Jakie są koszty przelewów i przewalutowania.
   Opłaty korespondentów, kursy walut i przelewy SWIFT potrafią istotnie podnieść koszt obsługi.
5. Jak bank traktuje transakcje związane z kryptowalutami.
   Niektóre banki akceptują takie wpływy, inne mogą zamrozić przelew do czasu wyjaśnienia źródła środków.
6. Jak odzyskać dostęp w sytuacji kryzysowej.
   Wymiana numeru telefonu, utrata urządzenia albo konieczność osobistej wizyty może utrudnić korzystanie z konta.

Dywersyfikacja ma sens, ale nie może być pozorna

Samo otwarcie kilku rachunków nie daje bezpieczeństwa, jeśli wszystkie znajdują się w tym samym systemie prawnym, korzystają z tej samej infrastruktury lub mogą zostać zablokowane z tego samego powodu.

Rozsądny plan awaryjny może obejmować:

• rachunki w więcej niż jednej instytucji finansowej,
• podział płynności pomiędzy różne waluty,
• niewielką rezerwę gotówkową na realne sytuacje awaryjne,
• część majątku poza depozytami bankowymi, zależnie od tolerancji ryzyka,
• legalny rachunek poza UE, jeżeli istnieje ku temu uzasadnienie,
• kompletną dokumentację źródła pochodzenia środków,
• sprawdzenie konsekwencji podatkowych przed przeniesieniem pieniędzy.

Trzeba również pamiętać, że konto poza UE może mieć słabszą ochronę konsumenta, wyższe koszty, utrudniony kontakt z bankiem i mniej przejrzystą procedurę reklamacyjną. Dywersyfikacja zmniejsza część ryzyk, ale jednocześnie tworzy nowe.

Przypadek czy konsekwentnie realizowany plan?

Tego nie da się uczciwie rozstrzygnąć na podstawie samej strategii oszczędnościowej i jednego artykułu CRD VI. Nie ma dowodu na tajny plan przejęcia pieniędzy Europejczyków.

Jest natomiast jawny plan zwiększenia kontroli regulacyjnej nad rynkiem finansowym oraz skierowania większej części europejskich oszczędności do inwestycji wspierających gospodarkę Unii. To fakt zapisany w oficjalnych dokumentach.

Dla jednych będzie to szansa na lepsze produkty inwestycyjne i silniejsze europejskie firmy. Dla innych będzie to kolejny etap budowania systemu, w którym kapitał ma pozostawać w europejskim obiegu, pod europejskim nadzorem i na europejskich zasadach.

Najrozsądniejszą odpowiedzią nie jest panika ani przenoszenie wszystkich pieniędzy do przypadkowego banku na drugim końcu świata. Jest nią świadoma dywersyfikacja, znajomość przepisów i przygotowanie alternatyw, zanim będą naprawdę potrzebne.